🌸 ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ)
ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ
1. ਜੀਵਨ ਪਰਿਚਯ
ਜਨਮ: 31 ਮਾਰਚ 1504, ਮੱਤੀ-ਦੀ-ਸਰਾਈ (ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ)।
ਪਿਤਾ ਜੀ: ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮਲ ਜੀ।
ਮਾਤਾ ਜੀ: ਮਾਤਾ ਰਾਮਦੀ ਜੀ।
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਸੀ।
2. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ।
ਫਿਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੋ ਗਏ।
3. ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ – ਜਿਵੇਂ ਕੀਚੜ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਪਾਤੇ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਹੁਕਮ।
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ।
4. ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
1539 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ – ਅੰਗਦ (ਗੁਰੂ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ)।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ – ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਬਣੇ।
5. ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਰਚਨਾ – ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਾਇਆ।
ਲੰਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ – ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ – ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਬਣਵਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਸਕਣ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ – ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਈ।
ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ – ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ।
6. ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ ਖ਼ਦੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਈ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।
7. ਸੁਨੇਹਾ
ਸੱਚਾ ਸਿੱਖ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।
ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖੇ।
ਸਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
ਨਾਮ ਜਪੇ, ਕੀਰਤ ਕਰੇ, ਵੰਡ ਛਕੇ।
हिंदी में
1. जीवन परिचय
जन्म: 31 मार्च 1504, मत्ती-दी-सराय (फिरोज़पुर, पंजाब)।
पिता जी: भाई फेरू मल जी।
माता जी: माता रामदी जी।
गुरु अंगद देव जी का जन्म नाम भाई लहिणा जी था।
2. गुरु नानक साहिब से मिलन
भाई लहिणा जी देवी भक्ति में लीन रहते थे।
एक दिन उन्होंने गुरु नानक साहिब की वाणी सुनी, जिससे उनके भीतर गहरा परिवर्तन हुआ।
फिर वे पूरी तरह गुरु नानक साहिब के चरणों में समर्पित हो गए।
3. सेवा और विनम्रता
भाई लहिणा जी ने हर कार्य में गुरु नानक साहिब की सेवा की।
जब भी परीक्षा हुई – जैसे कीचड़ से पत्ते उठाने का आदेश – उन्होंने बिना प्रश्न किए स्वीकार किया।
उनकी यह विनम्रता और समर्पण ही उन्हें “अंगद” बना गई।
4. गुरुगद्दी की प्राप्ति
सन 1539 में गुरु नानक देव जी ने उन्हें अपना उत्तराधिकारी घोषित किया।
उन्हें नया नाम दिया – गुरु अंगद देव जी – जिसका अर्थ है गुरु का अंग।
5. प्रमुख योगदान
गुरुमुखी लिपि का विकास – गुरु जी ने गुरुमुखी लिपि को सरल बनाया और शिक्षा के लिए फैलाया।
लंगर की परंपरा को आगे बढ़ाया – सबको एकसमान बैठकर भोजन कराने की परंपरा मजबूत की।
शारीरिक स्वास्थ्य पर बल – कुश्ती और व्यायाम के अखाड़े स्थापित किए।
शिक्षा का प्रसार – बच्चों को गुरुमुखी के माध्यम से ज्ञान दिया।
नम्रता और सेवा – हमेशा स्वयं को गुरु नानक साहिब की कृपा मानते रहे।
6. ज्योति ज्योत समाना
गुरु अंगद देव जी ने 29 मार्च 1552 को खडूर साहिब में ज्योति ज्योत समा ली।
उनके बाद गुरु अमर दास जी को गुरुगद्दी मिली।
7. संदेश
सच्चा सिख वही है जो विनम्र होकर सेवा करे।
शरीर और मन दोनों को स्वस्थ रखे।
ज्ञान प्राप्त करने के लिए गुरुमुखी पढ़े।
नाम जपे, मेहनत करे और बाँटकर खाए।
🌼 गुरु अंगद देव जी की जोत आज भी हमें यही सिखाती है कि विनम्रता, सेवा, शिक्षा और सच्चा जीवन ही असली भक्ति है।